{"id":31,"date":"2026-01-05T21:14:56","date_gmt":"2026-01-05T21:14:56","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.erikdesmedt.eu\/?p=31"},"modified":"2026-09-18T14:56:26","modified_gmt":"2026-09-18T13:56:26","slug":"wie-is-bang-voor-vrouwelijke-kunstenaars","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.erikdesmedt.eu\/index.php\/2026\/01\/05\/wie-is-bang-voor-vrouwelijke-kunstenaars\/","title":{"rendered":"Wie is bang voor vrouwelijke kunstenaars?"},"content":{"rendered":"\n

Belgische kunstenaressen van 1880 tot nu
<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n


\u2018Vrouwen moeten geen kunstenaar zijn, die moeten kinderen kopen.\u2019 Die uitspraak deed niet een 19e<\/sup>-eeuwse burgerlijke patriarch, maar ze kwam nog in 1991 uit de mond van de vooruitstrevende kunstpaus Jan Hoet. Het bewijst hoe ingebakken het vooroordeel was dat waardevolle kunst enkel door mannen kon worden gemaakt. In 2022 publiceerde Christiane Struyven onder de titel Moeten vrouwen naakt zijn om in het museum te hangen?<\/em> een overzicht van vijftig internationale topkunstenaressen sinds 1850. Nu corrigeert ze in het op dezelfde leest geschoeide Wie is bang voor vrouwelijke kunstenaars?<\/em> de door mannen gedomineerde geschiedenis van de kunst in Belgi\u00eb van 1880 tot nu.

Ondanks de tegenwerking die vrouwen zowel in de maatschappij als in de kunstwereld ondervonden, heeft de auteur chronologisch en zonder noemenswaardige hiaten een ensemble van 51 kunstenaressen bijeengebracht, die zowat alle genres en stromingen van de moderne kunst vertegenwoordigen. Ze verdeelt haar overzicht in vijf tijdvakken: 1880-1920, het interbellum, 1945-1970, 1970-1990 en 1990-2025.

Per tijdvak wordt in een gedegen inleiding de maatschappelijke context geschetst met bijzondere aandacht voor de positie van de vrouw, vervolgens de vaak door mannen gedomineerde kunst(wereld) en ten slotte een overzichtje van de geselecteerde kunstenaressen. Die worden dan ieder op een volle bladzijde voorgesteld met een karakterisering van hun werk, de belangrijkste biografische gegevens, de ontwikkeling van hun oeuvre en de (soms erg late) blijken van erkenning door prijzen en tentoonstellingen. De helder geschreven teksten worden gevolgd door enkele representatieve werken (doorgaans een drietal), fraai gereproduceerd en beknopt gecommentarieerd.

Nog eind 19e-<\/sup>eeuw hadden vrouwen geen toegang tot de academie omdat het tekenen naar levend naaktmodel hun zedigheid in gevaar zou brengen. Meisjes uit gegoede kring leerden schilderen bij een familielid en werden daarna verondersteld zich te beperken tot het schilderen van bloemstillevens, huisdieren en kinderen. De weergegeven schilderijen van Berthe Art, Henri\u00ebtte Ronner-Knip, Louise De Hem en Alix D\u2019Anethan tonen dat ze in die \u2018zachte\u2019 genres hoge kwaliteit bereikten. Sommige vrouwen, vooral in Walloni\u00eb, liepen niet in de pas en schilderden in haast apocalyptische taferelen arbeidsters in de Borinage (C\u00e9cile Douard) of nachtelijke marines (Marguerite Verboeckhoven).

Begin 20e<\/sup> eeuw kwam de vrouwenemancipatie in een stroomversnelling; in de meeste Europese landen krijgen vrouwen stemrecht behalve in Belgi\u00eb. Vanaf 1907 laten kunstacademies meisjes toe. In het interbellum maakte de historische avant-garde korte metten met het academisme. Ze bleef evenwel ondanks het grensverleggende van haar kunst een bastion van hero\u00efsche creatieve mannen. Enkele modernistische vrouwelijke kunstenaars trekken naar Parijs en brengen het postkubisme en constructivisme en het fauvisme mee naar ons land. Schitterend zijn de uiterst gestileerde \u2018Tango\u2019 van Marthe Donas (die een tijdlang onder mannelijk pseudoniem exposeerde) en de constructivistische illustraties voor kinderboeken van Elisabeth Ivanovsky. De academische portretten uit deze periode zijn minder overtuigend. 

Na de Tweede Wereldoorlog maakten Belgische vrouwen als Mig Quinet en Anne Bonnet boeiende abstracte kunst of laat-surrealistische werken (Jane Graverol, Rachel Baes). De grote feministische golf van de jaren zeventig luidt het begin in van zelfbewuste feministische kunst met namen als Evelyn Axell (be\u00efnvloed door de  popart), Tapta (indrukwekkende minimalistische textielsculpturen), Lili Dujourie (een pionier van de videokunst in Belgi\u00eb) en Ria Pacqu\u00e9e (performances). Chantal Akerman komt in aanraking met het New Yorkse experimentele filmcircuit en maakt hoogst origineel film- en videowerk. Alleen jammer dat haar sublieme tragikomische kortfilm \u2018Saute ma ville\u2019 niet in het overzicht van haar werk wordt genoemd.

Deze en vooral de volgende generatie kunstenaressen breken ook door in het buitenland. Marthe W\u00e9ry wordt in 1982 de allereerste Belgische vrouwelijke kunstenaar die ons land vertegenwoordigt op de Bi\u00ebnnale van Veneti\u00eb. De hedendaagse kunst (2000-2025) telt bijzonder veelzijdige en ge\u00ebngageerde kunstenaressen, die werken in verschillende media (installaties, objecten, videokunst, fotografie): Marie-Jo Lafontaine, Fran\u00e7oise Schein, Ann Veronica Janssens, Berlinde De Bruyckere, Ana Torfs, Otobong Nkanga en de nog niet zo bekende Sofie Muller. Daarnaast schilderen vrouwen weer vervreemdend figuratief (Karin Hanssen, Ilse D\u2019Hollander, Tina Gillen, Kati Heck e.a.). Hedendaagse kunst heeft nu de wind in de zeilen, kunst van vrouwen nog meer.

Christiane Struyven heeft niet alleen belangrijke leemtes in de geschiedschrijving van de Belgische kunst sinds 1880 gevuld, maar meteen ook een fraai vormgegeven standaardwerk geschreven, dat tot herziening van de canon noopt. Bij een tweede druk zou de tekst wel zorgvuldiger op taal- en spelfouten moeten worden nagekeken en kan een aantal onnodige herhalingen worden weggewerkt.

Christiane Struyven: Wie is bang voor vrouwelijke kunstenaars? Belgische kunstenaressen van 1880 tot nu<\/em>, Lannoo, Tielt, 2025, 268 p., ISBN 9789020978926      <\/p>\n\n\n\n

Oorspronkelijk verschenen op MappaLibri<\/em>, december 2025<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Belgische kunstenaressen van 1880 tot nu \u2018Vrouwen moeten geen kunstenaar zijn, die moeten kinderen kopen.\u2019 Die uitspraak deed niet een 19e-eeuwse burgerlijke patriarch, maar ze kwam nog in 1991 uit de mond van de vooruitstrevende kunstpaus Jan Hoet. Het bewijst hoe ingebakken het vooroordeel was dat waardevolle kunst enkel door mannen kon worden gemaakt. In […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[23,24,22,21,25,20,12],"class_list":["post-31","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kunstgeschiedenis","tag-19e-eeuw","tag-20e-eeuw","tag-belgische-kunst","tag-feminisme","tag-hedendaagse-kunst","tag-kunst-van-vrouwen","tag-naslagwerk"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.erikdesmedt.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.erikdesmedt.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.erikdesmedt.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.erikdesmedt.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.erikdesmedt.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=31"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/blog.erikdesmedt.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":281,"href":"https:\/\/blog.erikdesmedt.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31\/revisions\/281"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.erikdesmedt.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=31"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.erikdesmedt.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=31"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.erikdesmedt.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=31"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}