{"id":24,"date":"2026-01-05T19:39:51","date_gmt":"2026-01-05T19:39:51","guid":{"rendered":"https:\/\/blog.erikdesmedt.eu\/?p=24"},"modified":"2026-09-18T14:59:11","modified_gmt":"2026-09-18T13:59:11","slug":"kunst-uitgelicht","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/blog.erikdesmedt.eu\/index.php\/2026\/01\/05\/kunst-uitgelicht\/","title":{"rendered":"Kunst, uitgelicht"},"content":{"rendered":"\n

Een ‘alomvattend’ naslagwerk
<\/p>\n\n\n\n

\"\"
‘Kunst, uitgelicht’ (Lannoo, 2025)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Aliki Braine e.a.: Kunst, uitgelicht

<\/strong>Aan overzichtswerken over kunstgeschiedenis is er geen gebrek. De jongste twintig jaar deden daarin ook de lang veronachtzaamde niet-westerse kunst, hedendaagse kunst en vrouwelijke kunstenaars hun intrede. Een voortreffelijk voorbeeld is Julian Bells Spiegel van de wereld. De geschiedenis van de beeldende kunst <\/em>(Athenaeum\u2014Polak & Van Gennep, 2008). Vaak bleef men evenwel nog in het narratieve en essayistische stramien steken. De kenmerken van stromingen en de levensloop van de kunstenaars werden overbelicht en het individuele kunstwerk kreeg weinig aandacht.

Kunst, uitgelicht <\/em>gooit het over een andere boeg. Het is een vernuftig geconstrueerd kijk- en leesboek op groot formaat dat \u2018de 500 belangrijkste kunstwerken ter wereld\u2019 in detail bespreekt. De ordening is chronologisch en het boek is onderverdeeld in zes veelomvattende hoofdstukken: het begin (28.000 v.C. – 1400 n.C.), illusie en observatie (1400 – 1600), drama en detail (1600 – 1800), kleur en innovatie (1800 – 1900), op weg naar abstractie (1900 – 1945), hedendaagse kunst (1945 – heden).

Bijna elk kunstwerk wordt op een afzonderlijke pagina, soms op twee, afgebeeld, waarbij de uitzonderlijke kwaliteit van de reproducties in het oog springt. Telkens worden naast de naam van de maker (indien bekend), de titel, het ontstaansjaar, het medium, de afmetingen vermeld en de plek waar het te vinden is. Een beknopte inleidende tekst belicht de culturele en artistieke ontstaansachtergrond en het eigene van het werk. Als voorbeeld de intro op een detail van de zuil van Trajanus (2e<\/sup> eeuw n.C.):

\u2018Deze zuil is een monument voor de veldtochten van de Romeinse keizer Trajanus tegen de Daci\u00ebrs (in het huidige Roemeni\u00eb). Het gebeeldhouwde verhaal kronkelt omhoog in een spiraal van zo\u2019n 200 m lang, met als climax de zelfmoord van de Dacische koning Decebalus. In de visuele compositie zitten voorlopers van moderne filmtechnieken verwerkt, zoals montage, plotselinge overgangen en meerdere gezichtspunten.\u2019

Vervolgens worden afgebeelde personen en motieven, hun symbolische betekenis en allerhande stilistische en technische bijzonderheden toegelicht \u2013 in heldere annotaties die met een haarlijntje verwijzen naar een gedeelte van het werk. In de marge verduidelijken schematische tekeningen de compositie van een beeld, schilderij of tekening, het perspectief en het kleurenpalet. Kleine afbeeldingen lichten details uit die over het hoofd kunnen worden gezien, wijzen op invloed van (respectievelijk op) andere werken en verduidelijken de gebruikte steensoort of de pigmenten. Veelal vergezelt een treffend citaat uit de literatuur, de kunstkritiek of een geschrift van de kunstenaar het gekozen werk. Zo staan bij \u2018Compositie VII\u2019 (1913) van Wassily Kandinsky diens woorden: \u2018Kleur is het klavier, de ogen zijn de hamers, de ziel is de piano met vele snaren. De kunstenaar is de hand die speelt, die de ene toets of de andere indrukt en vibraties in de ziel veroorzaakt.\u2019

De wisselwerking tussen beeld en commentaar is optimaal. Je kijkt veel beter en langer dan je anders zou doen. Uiteraard is dit geen boek om in \u00e9\u00e9n ruk uit te lezen maar veeleer een aantrekkelijk en uitnodigend naslagwerk waar je naar terugkeert, ook als je niet iets bepaalds zoekt. Heel boeiend zijn de spreadsheets gewijd aan thema\u2019s en genres zoals het naakt, dieren, mythen, religie, historie, stillevens, abstractie, oorlog, portretten en zelfportretten. De nevenschikking van wat kleiner afgebeelde werken uit verschillende periodes en culturen is hier een echte eye-opener<\/em>.

De enorme kunstproductie uit Afrika, Amerika, Azi\u00eb, Europa en Oceani\u00eb weergeven met 500 \u2018belangrijkste werken\u2019 heeft de samenstellers gedwongen tot een strenge selectie. De westerse kunst krijgt weliswaar nog een klemtoon (vooral in de middeleeuwen, renaissance en negentiende eeuw), maar het boek bevat ook talrijke, bij ons nog te weinig bekende Afrikaanse en oosterse meesterwerken. Prachtig zijn bijvoorbeeld het kalkstenen reli\u00ebf uit Persepolis (ca. 500 v.C.), de vyala<\/em> (een leeuwachtig wezen) uit Noordoost-India (5e<\/sup> eeuw n.C.), de beelden van diverse zittende boeddha\u2019s en \u00e9\u00e9n lopende, een precolumbiaans regengodpotje (ca. 1100-1400 n.C.), de tekening in inkt op papier \u2018Overzicht van het Diamantgebergte\u2019 van Jeong Seon (1734). Jammer vind ik daarentegen dat er geen Cycladenidool is opgenomen.

Eigen aan Kunst, uitgelicht<\/em> is ook dat lang veronachtzaamde vrouwelijke kunstenaars uit het vergeetboek worden gehaald: Rachel Ruys met een verbluffend \u2018Stilleven met fruit en insecten\u2019 (1711), Catharina van Hemessens \u2018Zelfportret achter de ezel\u2019 (1548), het \u2018Ontwakend meisje\u2019 (ca. 1877-1878) van Eva Gonzal\u00e8s, de enige formele leerling van \u00c9douard Manet. In de afdeling hedendaagse kunst vind je behalve werk van bekenden als Paula Rego en Louise Bourgeois ook een fascinerende kleurenlithografie van de zwarte activistische Faith Ringgold \u2018The Sunflower Quilting Bee at Arles\u2019 (1996).

Bij de moderne en hedendaagse kunst heeft het team van experten dat dit boek schreef wel enkele steken laten vallen. Onverklaarbaar is de afwezigheid van Marcel Duchamp, wiens \u2018Het grote glas\u2019 toch een van de invloedrijkste werken van de 20e<\/sup> eeuw is. Ook belangrijke stromingen als het minimalisme en de conceptuele kunst ontbreken. En kun je de beeldende kunst van de twintigste eeuw representatief weergeven zonder werk van Max Ernst, Hans Arp, Joseph Beuys of Richard Serra? Positief is dan weer de aandacht voor streetart, postkolonialisme en feminisme in de kunst.

Het boek mag eruitzien als het zoveelste salontafelboek, de schat aan informatie die het bevat, het mondiale perspectief, de schitterende afbeeldingen en de leerrijke annotaties maken het tot veel meer. Het dompelt je onder in de kunst(geschiedenis), schilder- en beeldhouwtechniek, iconografie en iconologie. En vooral bevestigt het, door zijn aantrekkelijke vormgeving en boven op zijn didactische kwaliteit, de uitspraak van Mark Rothko: \u2018Een schilderij gaat niet over een ervaring. Het is een ervaring.\u2019

Aliki Braine e.a.: Kunst, uitgelicht<\/em>, Lannoo, Tielt, 2025, 479 p., ISBN 9789020927436. Vertaling van Art, annotated<\/em>, vertaald door Sander Buesink en Joost Zwart<\/p>\n\n\n\n

Oorspronkelijk verschenen op MappaLibri<\/em>, december 2025<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Een ‘alomvattend’ naslagwerk Aliki Braine e.a.: Kunst, uitgelicht Aan overzichtswerken over kunstgeschiedenis is er geen gebrek. De jongste twintig jaar deden daarin ook de lang veronachtzaamde niet-westerse kunst, hedendaagse kunst en vrouwelijke kunstenaars hun intrede. Een voortreffelijk voorbeeld is Julian Bells Spiegel van de wereld. De geschiedenis van de beeldende kunst (Athenaeum\u2014Polak & Van Gennep, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":true,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[13],"tags":[11,133,12,10],"class_list":["post-24","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-wereldkunst-kunstgeschiedenis-naslagwerk","tag-kunst","tag-meesterwerken","tag-naslagwerk","tag-wereldkunst"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/blog.erikdesmedt.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/blog.erikdesmedt.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/blog.erikdesmedt.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.erikdesmedt.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.erikdesmedt.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=24"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/blog.erikdesmedt.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":283,"href":"https:\/\/blog.erikdesmedt.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24\/revisions\/283"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/blog.erikdesmedt.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=24"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.erikdesmedt.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=24"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/blog.erikdesmedt.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=24"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}